ekspertax

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
powrót Podatki dochodowe Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kwoty wolnej

środa, 08 października 2014 10:00

Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kwoty wolnej

Opublikowane przez:  Zespół Ekspertax

Rzecznik Praw Obywatelskich na konferencji prasowej, poinformował o skierowaniu do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności jednego z artykułów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Chodzi o art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym podatek dochodowy, co do zasady, pobiera się od podstawy jego obliczenia według skali podatkowej, którą stanowi dochód po odliczeniu wskazanych w ustawie kwot.

 

Z powołanych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że przyjęty przez ustawodawcę model podatku ma charakter progresywny, który przewiduje również zerową stawkę podatkową z uwagi na wprowadzenie do niego kwoty wolnej od podatku.

Zwraca się uwagę (A. Bartosiewicz, R. Kubacki, LEX 2014, komentarz do art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), że:

„przyjęty przez ustawodawcę model podatku dochodowego, jako podatku o charakterze progresywnym, determinuje określenie w przepisach pozostałych elementów skali podatkowej. Biorąc pod uwagę, że ustawodawca zdecydował się na tzw. progresję szczeblową - tzn. taką, w której podstawa opodatkowania dzielona jest na części o określonej wysokości i od tych części obliczany jest podatek według odrębnej stawki podatkowej - ważnym elementem skali podatkowej są przedziały podatkowe. Ustawodawca określa trzy przedziały podatkowe, przy czym ostatni ma charakter otwarty. W polskim podatku dochodowym występuje również specyficzna, zerowa stawka podatkowa. Rolę tę pełni kwota wolna od podatku. Jest ona również elementem skali podatkowej.”

W przeszłości kwota wolna od podatku podlegała waloryzacji. Ustawodawca przyjmował pierwotnie, że przedziały dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem, określone według skali podatkowej, jak również kwota, o którą zmniejsza się podatek lub zaliczkę, obliczone według pierwszego szczebla skali, podlegają w każdym roku podwyższeniu w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi wzrostu przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w okresie trzech kwartałów w roku poprzedzającym rok podatkowy w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego. Minister Finansów w terminie do dnia 30 listopada roku poprzedzającego rok podatkowy ustalał zaś, w drodze rozporządzenia, skalę podatku dochodowego na każdy rok podatkowy z uwzględnieniem powyższej zasady, na podstawie komunikatów Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego o wysokości przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w okresie trzech kwartałów roku poprzedzającego rok podatkowy i jego wzrostu w stosunku do tego samego okresu roku ubiegłego.

Następnie ustawą z dnia 21 listopada 2001 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiągniętych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 2001 r. nr 134, poz. 1509 ze zm.) przyjęto, że kwota, o którą zmniejsza się podatek lub zaliczkę, podlega w każdym roku podwyższeniu w stopniu odpowiadającym wzrostowi cen towarów i usług konsumpcyjnych w okresie trzech kwartałów w roku poprzedzającym rok podatkowy w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego. Wzrost cen był określany przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w komunikacie wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych w okresie trzech kwartałów roku poprzedzającego rok podatkowy w stosunku do tego samego okresu roku poprzedniego.

Zaniechanie ustalania ustawowego mechanizmu waloryzacji kwoty wolnej od podatku nastąpiło ustawą z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 202, poz. 1956 ze zm.). Przepis art. 1 pkt 21 lit. b tej ustawy uchylił bowiem stały, ustawowy mechanizm waloryzacji kwoty, o którą zmniejsza się podatek. W efekcie ustawodawca od tego czasu tylko raz ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 217, poz. 1588 ze zm.) zwiększył kwotę, o którą zmniejsza się podatek podnosząc ją z kwoty 530 zł 08 gr do kwoty 556 zł 02 gr.

Obecnie więc dochodem wolnym od podatku jest dochód w wysokości 3089 zł. Już sam fakt zaniechania stosowania stałego mechanizmu waloryzacji kwoty wolnej od podatku budzi wątpliwości, skoro przykładowo z treści komunikatu Prezesa GUS z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w marcu 2014 r. w stosunku do marca 2008 r. (M.P. poz. 287) wynika, że wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w marcu 2014 r. w stosunku do marca 2008 r. wyniósł 117,9 (wzrost cen o 17,9%).

Weryfikacji wymaga jednak przede wszystkim przyjęte przez ustawodawcę założenie, że przekroczenie przez podatnika kwoty wolnej od podatku (3089 zł w ciągu roku podatkowego) świadczy o tym, że jest on w stanie w granicach tak ustalonego dochodu zaspokoić swoje elementarne potrzeby życiowe i posiada równocześnie rzeczywistą zdolność do ponoszenia ciężarów publicznych w postaci uiszczania podatku.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich w celu weryfikacji tego założenia należy odwołać się do innych decyzji prawodawczych odnoszących się do zaspokojenia niezbędnych potrzeb człowieka, zwłaszcza do przepisów regulujących udzielanie pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera zamkniętego katalogu określającego trudne sytuacje życiowe. Przepis art. 7 tej ustawy wymienia jedynie najczęstsze powody powstawania trudnych sytuacji życiowych. Jednak pierwszym i podstawowym powodem trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu tej ustawy jest ubóstwo. Jak wskazuje I. Sieprawska (por. komentarz do art. 7 ustawy o pomocy społecznej, LEX 2014):

„ubóstwo oznacza niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, to stan, w którym standard życia spada poniżej społecznie akceptowanego minimum. Niemniej jest to pojęcie względne, niemożliwe do jednoznacznego zdefiniowania w czasie i przestrzeni. W wielu krajach w ciągu stuleci poprawił się standard życia, w tym również ludzi ubogich. Obecnie zaś to, co w jednym państwie jest ubóstwem, w innym może uchodzić za dostatek. Stąd też próba oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z ubóstwem, musi odwoływać się do pewnych wielkości ekonomicznych, takich jak minimum egzystencji czy minimum socjalne. Wyznacznikiem ubóstwa może być dochód, który jest jednym z kryteriów przyznawania wielu świadczeń z pomocy społecznej. W ujęciu normatywnym granice skrajnego ubóstwa, określanego także minimum egzystencji, wyznacza próg interwencji socjalnej, ustalany na podstawie koszyka dóbr i usług.”

W nawiązaniu do powyższych uwag wskazać należy, że określone w ustawie o pomocy społecznej kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, właśnie z uwzględnieniem wyniku badania progu interwencji socjalnej dokonywanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji branych pod uwagę przy ustalaniu progu interwencji socjalnej obejmuje zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz.U. Nr 211, poz. 1762) wydatki na:

  1. żywność;
  2. mieszkanie;
  3. odzież i obuwie;
  4. edukację;
  5. ochronę zdrowia i higienę;
  6. transport i łączność;
  7. kulturę, sport i wypoczynek.

Minimalny zakres tych wydatków powinien zaś zapewnić zaspokojenie potrzeb niezbędnych do egzystencji osoby lub rodziny (§ 3 ust. 4 tego rozporządzenia).

W myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód dla potrzeb pomocy społecznej (a więc za dochód służący ustaleniu normatywnej granicy ubóstwa) uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

  1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
  2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
  3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Do dochodu nie wlicza się także składników wskazanych w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Aktualnie progi interwencji socjalnej z powodu ubóstwa wyznaczają kryteria dochodowe określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 823). Kryteria te zostały ustalone dla osoby samotnie wychowującej dzieci.

W opinii Rzecznika, przepis dotyczący ustalenia wysokości kwoty wolnej od podatku narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, wynikającą z Konstytucji RP. Stąd zasadne jest aby TK zweryfikował założenie ustawodawcy, według którego przekroczenie kwoty wolnej od podatku, wynoszącej 3089 zł, pozwala obywatelom na jednoczesne zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych oraz uiszczanie podatków. Obecne rozwiązanie, zadanie Rzecznika krzywdzi podatników, bowiem wskazana kwota została określona w oderwaniu od przyjętych w obowiązującym prawie kryteriów ubóstwa. Wątpliwości Rzecznika budzi również brak stałego mechanizmu waloryzacji kwoty wolnej od podatku.

Wątpliwości dotyczące wysokości kwoty wolnej od podatku już w maju 2014 r. były przedmiotem wystąpienia RPO do Ministra Finansów. Jednak Ministerstwo nie podzieliło stanowiska Rzecznika argumentując, że wprowadzone zmiany byłyby niekorzystne dla budżetu państwa.

powrót Podatki dochodowe Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kwoty wolnej

Szukaj:


Porady podatkowe

Reklama

Twoje podatki
- nasze rozwiązania!
_______________________________________________________

Reklama

_______________________________________________________