ekspertax

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
powrót Strona główna Pytania i odpowiedzi Podatek od spadków i darowizn Nieodpłatna służebność na rzecz córki i zięcia

czwartek, 25 sierpnia 2011 10:40

Nieodpłatna służebność na rzecz córki i zięcia

Napisane przez  Dorota Ryterska, prawnik

Czytelnicy pytają: W grudniu 2008 r. córce i zięciowi aktem notarialnym darowałam mieszkanie o wartości 140.000 zł. W tymże akcie notarialnym zastrzegłam bezpłatną i dożywotnią służebność. Czy powinnam uiścić podatek od tej służebności?

Ekspertax odpowiada: Nabycie przez córkę będzie zwolnione z podatku. W przypadku nieodpłatnego nabycia rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny przez zięcia lub synową, tj. osoby zaliczone do I grupy podatkowej - niewymienione w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn jako zwolnione z podatku - nabycie to podlega opodatkowaniu na ogólnych zasadach, z uwzględnieniem kwoty wolnej i skali podatkowej, określonej dla tych nabywców, a także zwolnień i ulg podatkowych.

W odpowiedzi z dnia 26 stycznia 2007 r. na pismo Przewodniczącego Krajowej Rady Notarialnej w sprawie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. nr 222, poz. 1629), Minister Finansów wskazał, że zmiany w ustawie o podatku od spadków i darowizn, dotyczące zwolnienia od podatku od spadków i darowizn osób najbliższych, weszły w życie z dniem w życie z dniem 1 stycznia 2007 r. i mają zastosowanie do tych przypadków, w których nieodpłatne nabycie rzeczy lub praw majątkowych nastąpiło po 1 stycznia 2007 r.

W związku z pytaniami dotyczącymi opodatkowania i zwolnienia nabycia prawa majątkowego w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności,
mając na uwadze przepisy art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, zgodnie z którymi podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie rzeczy lub praw majątkowych przez osoby fizyczne, że nabycie prawa nieodpłatnej służebności podlega temu podatkowi wówczas, jeżeli służebność ma charakter osobisty.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego służebność osobista różni się zasadniczo od służebności gruntowej. W konstrukcji stosunku prawnego tych praw należy zaznaczyć zarówno odrębność ich charakteru, jak i funkcji. Służebność osobista jakkolwiek jest obciążeniem nieruchomości, niemniej ustanawiana jest na rzecz oznaczonej osoby fizycznej (nie można jej ustanowić na rzecz osoby prawnej). Służebność gruntowa służy natomiast zwiększeniu użyteczności nieruchomości władnącej. Tylko służebność osobista ma charakter podmiotowy, a zatem jedynie nabycie takiej służebności przez zindywidualizowaną osobę powodować może konsekwencje w zakresie podatku od spadków i darowizn.

Podstawę opodatkowania w podatku od spadków i darowizn stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego, przy czym roczną wartość użytkowania i służebności ustala się w wysokości 4% czystej wartości rzeczy oddanej w użytkowanie lub obciążonej służebnością.

 Jednocześnie należy stwierdzić, że na sposób obliczenia wartości służebności nie ma wpływu zakres i sposób wykonywania służebności.

Źródłem powstania służebności (ograniczonego prawa rzeczowego) jest co do zasady czynność prawna (umowa), stanowiąca wynik uzgodnień stron i w takim przypadku, jeżeli umowa ta jest zawarta w formie aktu notarialnego dla skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, nie ma wymogu złożenia naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych.

W przypadku, gdy ustanowienie służebności nie jest wynikiem umowy stron, a powstaje w wyniku jednostronnego oświadczenia o ustanowieniu służebności w formie aktu notarialnego, a strona, na rzecz której ustanowiono prawo nie uczestniczy w czynności ustanowienia służebności, wówczas dla skorzystania ze zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nabywca zobowiązany jest do złożenia naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z1, w terminie miesiąca (obecnie 6 miesięcy) od dnia powstania obowiązku podatkowego, tj. od ustanowienia tego prawa.

Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie tego terminu, omawiane zwolnienie będzie miało zastosowanie, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie miesiąca (obecnie 6 miesięcy) od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

W przypadku zawarcia w formie aktu notarialnego umowy darowizny środków pieniężnych, zwolnionej na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, płatnik ma prawo stosować zwolnienie, zarówno wtedy, gdy obdarowany udokumentuje na moment zawarcia umowy otrzymanie środków pieniężnych dowodem przekazania ich na rachunek bankowy lub prowadzony w SKOK albo przelewem pocztowym, jak również w przypadku, gdy złoży oświadczenie do aktu notarialnego, iż spełni warunki do skorzystania ze zwolnienia.

Mając na uwadze generalne zasady wynikające z upsd, w zakresie konstrukcji podatku, brzmienie art. 4 a (kumulacji wartości majątku nabytego od tej samej osoby w okresie 5 lat mającego wpływ na obowiązki podatnika w celu skorzystania ze zwolnienia), art. 18 ust. 5 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz §3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie pobierania przez płatników podatku od spadków i darowizn (Dz.U. nr 243, poz. 1763) należy potwierdzić, że notariusz sporządzający umowę darowizny w formie aktu notarialnego, zwolnioną od podatku na podstawie art. 4a upsd, powinien zawrzeć w treści aktu notarialnego dane, mające wpływ na zastosowanie zwolnienia, a także wynikające z obowiązków płatnika, o  których mowa w przepisach powołanego rozporządzenia.

W przypadku zawarcia w formie aktu notarialnego umowy pożyczki środków pieniężnych, zwolnionej na podstawie art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zwolnienie od podatku osób najbliższych, wymienionych w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn stosuje się odpowiednio, jeżeli pożyczkobiorca złoży oświadczenie do aktu notarialnego, że spełni łącznie warunki:

  1. udokumentuje otrzymanie środków pieniężnych w dowodem przekazania ich na rachunek bankowy lub prowadzony w SKOK albo przelewem pocztowym oraz
  2. złoży deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności.

W związku z pytaniami notariuszy, Ministerstwo Finansów dodało, że przepis art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn ma zastosowanie do wszystkich przypadków nieodpłatnego nabycia majątku (bez względu na przedmiot nabycia), wymienionych w art. 1 o podatku od spadków i darowizn, w tym także prawa majątkowego polegającego na ustanowieniu nieodpłatnej służebności (także tytułem polecenia darczyńcy). Zwolnienie nie dotyczy jedynie nabycia majątku z drodze zasiedzenia, które zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego ma charakter pierwotny (następuje wskutek jego długotrwałego posiadania samoistnego).

Omawiany przepis ma także zastosowanie do nabycia tytułem darowizny własności lokalu mieszkalnego. W tym przypadku nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, a w konsekwencji podlega zwolnieniu na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, bez warunku zgłoszenia nabycia tej rzeczy właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.

Jeżeli przedmiotem umowy darowizny (polecenia darczyńcy) sporządzonej w formie aktu notarialnego są środki pieniężne (powyżej kwoty wolnej od podatku z uwzględnieniem zasady kumulacji majątku), jedynym warunkiem zwolnienia, określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, jest udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym, gdyż w przypadku sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego, nie występuje obowiązek złożenia naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych.

Stosownie natomiast do art. 4a ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn, w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w art. 4a ust. 1 i 2 tej ustawy, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej, a w konsekwencji z uwzględnieniem m.in. przepisów art. 9, 15 i 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn (np. w przypadku niezgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego, w terminie określonym w ustawie, rzeczy lub praw majątkowych nabytych w drodze spadku).

W przypadku nieodpłatnego nabycia rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny przez zięcia lub synową tj. osoby zaliczone do I grupy podatkowej - niewymienione w art. 4a ww. ustawy - nabycie to podlega opodatkowaniu na ogólnych zasadach, określonych w powołanej ustawie, z uwzględnieniem kwoty wolnej i skali podatkowej, określonej dla tych nabywców, a także zwolnień i ulg podatkowych.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn notariusze są płatnikami podatku od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego albo zawartej w tej formie umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugody w tym przedmiocie. Jeżeli nabycie podlegające opodatkowaniu nastąpi w formie aktu notarialnego, lecz na podstawie innych tytułów wymienionych w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wówczas stosownie do art. 17a ust. 1 tej ustawy, podatnicy podatku są obowiązani złożyć w terminie miesiąca (obecnie 6 miesięcy) od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru.

 

Podstawa prawna:
· art. 1, art. 4a, ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 ze zm.).

Dorota Ryterska, prawnik

powrót Strona główna Pytania i odpowiedzi Podatek od spadków i darowizn Nieodpłatna służebność na rzecz córki i zięcia

Szukaj:


Porady podatkowe

Reklama

Twoje podatki
- nasze rozwiązania!
_______________________________________________________

Reklama

_______________________________________________________