ekspertax

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
powrót Varia Jaki identyfikator podatkowy – NIP czy PESEL?

niedziela, 22 kwietnia 2012 21:04

Jaki identyfikator podatkowy – NIP czy PESEL?

Napisane przez  Marian Szałucki, doradca podatkowy

Sprawdź, jaki identyfikator podatkowy i kiedy powinieneś stosować, NIP czy PESEL.

Powodem napisania kilku zdań na temat identyfikatorów podatkowych, którymi zobowiązani są posługiwać się podatnicy oraz płatnicy podatków była nowelizacja ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. nr 269, poz. 2681 ze zm.), obowiązująca od dnia 1 września 2011 r.

Nowelizacja ta w swej istocie miała na celu uprościć posługiwanie się odpowiednim identyfikatorem podatkowym przez wskazane podmioty. Z tego też względu zmieniona została filozofia identyfikowania podatkowego tychże podmiotów, ponieważ w określonych przypadkach do kontaktów z organami podatkowymi za identyfikator w miejsce dotychczasowego numeru NIP ma służyć numer PESEL. Wcześniej wyłącznie NIP.

W związku z nowelizacją w. ustawy trzeba powiedzieć, że zamysł uproszczenia kontaktów niekoniecznie można uznać za rzeczywiste uproszczenie, ponieważ znowelizowane przepisy nie dają jednoznacznej odpowiedzi, kiedy musimy podawać PESEL a kiedy NIP.

W czym leży problem z ustaleniem jaki identyfikator musimy podawać w kontaktach z organami podatkowymi, w szczególności zaś w formularzach zeznań podatkowych. Ano w tym, że nowelizacja wskazanej ustawy dla celów identyfikacji podatkowej zdefiniowała trzy kategorie osób, które w zależności od posiadanych cech powinny posługiwać się właściwym dla nich identyfikatorem. Aktualnie wyróżniamy następujące kategorie podatników:

  1. osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, które nie są także zarejestrowanymi podatnikami VAT,
  2. osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, które są zarejestrowanymi podatnikami VAT,
  3. osoby fizyczne będące czynnymi podatnikami VAT lub płatnikami podatków.

Tu należy zauważyć, że znowelizowane przepisy ww. ustawy nie wyjaśniają wprost wskazanych przypadków. W szczególności zaś nie wyjaśniają tego, w jaki sposób należy rozumieć pojęcie prowadzenia działalności gospodarczej.

Pojęcie to jest natomiast istotne z tego względu, że przepisy ustaw podatkowych (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, ustawa o VAT), z tytułu których określone osoby stają się podatnikami, a także przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, definiują je dla własnych celów.

Z tego względu dla ustalenia jaki identyfikator jest właściwy dla danej osoby niezbędnym jest najpierw wyjaśnienie, w jaki sposób należy rozumieć  pojęcie działalności gospodarczej. Dodać tu muszę, że w ramach rozliczania swoich podatków, a także w kontaktów z organami podatkowymi należy posługiwać się tylko jednym identyfikatorem, bo taka jest obowiązująca zasada.

Posługiwanie się numerem NIP lub PESEL

Posługiwanie się identyfikatorem PESEL nie powinno budzić wątpliwości jedynie w przypadkach, w których dana osoba będzie jedynie  podatnikiem podatku dochodowego, uiszczanego z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymywanego w ramach stosunku służbowego, stosunku pracy, w tym i spółdzielczego stosunku pracy, pracy nakładczej, emerytury lub renty.

Posługiwanie się tym identyfikatorem nie ulegnie również zmianie, gdy wskazane osoby uzyskiwały będą przychody z takich źródeł jak: działalność wykonywana osobiście, kapitały pieniężne, odpłatne zbycie nieruchomości lub innych praw własności o podobnym charakterze, odpłatne zbycie innych rzeczy (ruchomości), jeżeli będą one uzyskiwane incydentalnie.

Również i uzyskiwanie przychodów z innych źródeł nie zmienią obowiązku posługiwania się identyfikatorem PESEL. W szczególności dotyczy to:

  • kwot wypłaconych po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez podatnika osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny,
  • kwot uzyskanych z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego,
  • zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego,
  • alimentów,
  • stypendiów,
  • dotacji (subwencji) innych niż uzyskiwane w ramach działalności gospodarczej,
  • dopłat,
  • nagród i innych nieodpłatnych świadczeń nienależących do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W odniesieniu do wskazanych wyżej kategorii osób wątpliwości mogą się pojawić natomiast w takich przypadkach, w których przychody z działalności wykonywanej osobiście, np. z tytułu umowy zlecenia będą uzyskiwane w sposób ciągły, chociaż nie będzie ona wykonywana w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej.

Z czego te wątpliwości mogą wynikać, ano z tego, że ustawa o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jednolity: Dz.U. nr 269, poz. 2681 ze zm.) nie wyjaśnia pojęcia działalności gospodarczej, a przepisy wskazanych innych ustaw podatkowych wcale nie uzależniają jej prowadzenia od formalnego zarejestrowania tego w określonych ewidencjach.

Kiedy mówimy o działalności gospodarczej?

Dla celów podatku dochodowego opłacanego na zasadach ogólnych - za działalność gospodarczą lub pozarolniczą działalność gospodarczą (pojęcie tożsame używane zamienne) uznaje się następującą działalność zarobkową:

  • wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,
  • polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,
  • polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych,

która jest prowadzona we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły i z której to uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-2, pkt 4-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W ramach tak zdefiniowanej działalności gospodarczej za takową nie uznaje się tych przypadków, w których nie są spełnione następujące warunki:

  • odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat wykonywanych czynności oraz ich wykonywanie, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych (w rozumieniu odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego), ponosi zlecający ich wykonanie,
  • są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecającego,
  • wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Dla celów zryczałtowanego podatku dochodowego (ryczałt od przychodów ze sprzedaży, karta podatkowa) przez pozarolniczą działalność gospodarczą, a więc i za działalność gospodarczą uznaje się tą, która jest zdefiniowana w powyższy sposób w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dla celów podatku VAT, działalnością gospodarczą jest wszelka działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.

Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT (wykonywaną samodzielnie, w związku z czym wykonawca nie będzie podatnikiem VAT, a jest to podmiot samodzielnie prowadzący działalność) nie będą jednak uznawane czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu ich wykonania osoby wykonujące są związane ze zlecającym prawnymi więzami (stosunek prawny) określającymi warunki wykonywania tych czynności, wynagrodzenie i odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich.

Dla celów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

W kontekście powyższych definicji zauważyć trzeba, że wspomniane wątpliwości co do właściwego identyfikatora mogą wystąpić wówczas, gdy dana osoba będzie wykonywała określone czynności w sposób stały i w warunkach wskazujących na pewien stopień zorganizowania. Będzie to miało miejsce, np. w przypadkach działalności zawodowej, szczególnie zaś przy wykonywaniu wolnych zawodów (np. lekarze świadczący swe usługi na zlecenie podmiotów leczniczych, projektanci, arbitrzy sportowi, artyści, osoby legitymujące się określonymi kwalifikacjami niezbędnymi do wykonywania danego zawodu itp.), wynajmowaniu składników własnego majątku lub sprzedający prawa autorskie lub inne prawa majątkowe.

O każdym ze wskazanych wyżej przypadków można powiedzieć, że wykonywanie tego rodzaju działalności zawsze wskazuje na określony stopień samodzielności oraz zorganizowania. Stąd też należy zadać pytanie, w jakich okolicznościach ww. wykonawcy będą zobowiązani do posługiwania się identyfikatorem PESEL.

Kto posługuje się numerem PESEL?

Wykonujący określone czynności, charakteryzujące się nawet znacznym stopniem zorganizowania, samodzielnością oraz ciągłością, bez ponoszenia ryzyka gospodarczego oraz bez ponoszenia odpowiedzialności wobec osób trzecich i bez zarejestrowania działalności w stosownej ewidencji – dawniej gminnej, a obecnie w w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Kto posługuje się NIP?

Powyższe oznacza, że w każdym innym przypadku może u nas wystąpić obowiązek posługiwania się identyfikatorem NIP.

Obecnie obowiązujące zasady posługiwania się numerem PESEL lub NIP

Mając powyższe na uwadze powiedzieć należy, że w kontaktach z organami podatkowymi, w szczególności zaś przy składaniu zeznań podatkowych, obowiązują następujące zasady posługiwania się identyfikatorami podatkowymi:

Rolnicy niebędący zarejestrowanymi podatnikami VAT, którzy oprócz prowadzenia gospodarstwa uzyskują również inne przychody, jednakże nie w ramach działalności gospodarczej (praca najemna, zlecenie, emerytura lub renta) posługują się identyfikatorem PESEL, ponieważ wszystkie wspomniane niżej akty prawne do działalności gospodarczej nie zaliczają działalności rolniczej.

Rolnicy zarejestrowani jako podatnicy czynni VAT powinni posługiwać się identyfikatorem NIP.

Osoby świadczące usługi najmu składników własnego majątku, np. lokali powinni posługiwać się identyfikatorem NIP, ponieważ wykonywane przez nich czynności odpowiadają definicji działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, gdyż są one wykonywane samodzielnie, w ramach których wykorzystują własny majątek w celach zarobkowych.

Osoby wykonujące działalność zawodową wykonywaną na zlecenie innych podmiotów oraz działalność wykonywaną osobiście – w każdym z tych przypadków bez ponoszenia ryzyka i odpowiedzialności wobec osób trzecich, z tytułu której zlecający jako płatnik pobiera zaliczki na podatek dochodowy od wypłacanego im wynagrodzenia, powinni się posługiwać identyfikatorem PESEL.

Każda ze wskazanej kategorii osób, jeżeli będzie dobrowolnie zarejestrowanym podatnikiem VAT (przepisy ustawy o VAT przewidują taką możliwość) – zarówno jako podatnik czynny, jak i jako podatnik zwolniony bądź to przedmiotowo z uwagi na rodzaj wykonywanych samodzielnie czynności zwolnionych z podatku VAT, bądź też z uwagi na przysługujące zwolnienie podmiotowe związane z nieprzekroczonym limitem obrotów w wysokości 150.000 zł, powinna się posługiwać identyfikatorem NIP, ponieważ zobowiązuje ją do tego sam fakt zarejestrowania.

Przedsiębiorcy zarejestrowani w ewidencji działalności powinni posługiwać się identyfikatorem NIP.

W przyszłości NIP może okazać się potrzebny

Na zakończenie dla porządku muszę dodać, że dla osób zobowiązanych do posługiwania się wyłącznie identyfikatorem PESEL zniesiono ważność posiadanego dotychczas przez nie identyfikatora NIP. Oznacza to, że jeżeli w stosunku do nich powstanie w przyszłości obowiązek posługiwania się tymże identyfikatorem, to w takim przypadku zobowiązane one będą one do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego w celu ponownego jego uzyskania.

Podstawa prawna:
•   art. 1-3a, art. 11 ust. 1-2, art. 12a ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. nr 269, poz. 2681 ze zm.),
•   art. 1 pkt 1, art. 17 pkt 1, pkt 3, art. 67 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 171, poz. 1016),
•   art. 3 ust. 1, art. 5a pkt 6, art. 5b ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 361),
•   art. 4 pkt 11-12 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 1998 r. nr 144, poz. 930 ze zm.),
•   art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1-2, art. 43 ust. 1, art. 96 ust. 1, ust. 3-4, art. 113 ust. 1, ust. 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jednolity: Dz.U. nr 11, poz. 1054 ze zm.),
•   art. 2, art. 2a, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm.).

Marian Szałucki, doradca podatkowy

powrót Varia Jaki identyfikator podatkowy – NIP czy PESEL?

Szukaj:


Porady podatkowe

Reklama

Twoje podatki
- nasze rozwiązania!
_______________________________________________________

Reklama

_______________________________________________________